Bursa Geleneksel Müzik Kültürü -Bursa Gezeği

Bursa Geleneksel Müzik Kültürü

 

Bursa Halk Müziği, Karagöz gölge oyunu müziklerinden, âşıklık geleneğine, doğaçlama müzikle süslenen söyleşilere, törensel müziklerden oyun havalarına,  güzelleme ve koçaklamalardan ağıtlara, ninnilere, doğa, harman, hasat, iş, esnaf türkülerinden köy güvendelerine kadar çeşitli konuları işleyen zengin bir yapısı vardır. Yöredeki sanatçılar bayram, düğün ve özel günlerde ezgilerini iki ana bölümden oluşan fasıl ile icra ederler. Yörede kullanılan halk müziği çalgıları da çeşitlilik göstermektedir.

 

Dağ yöresinde erkeklerin çaldığı kaba çalgı adı verilen davul-zurna ve dümbek, ince çalgı adı verilen saz grubu cümbüş, keman ve darbuka çalınmaktadır, ayrıca kadın çalgısı olarak adlandırılan, kadınların kına gecelerinde çaldıkları bakır kaplara sadece “bakır” adı verilmektedir. Bunların dışında tef, zil, kaşık, divan sazı, bağlama, cura, zurna, düdük, klarnet, akordeon, tulum, dilli ve dilsiz kaval gibi sazlarda Bursa Halk Müziği içindeki yerlerini almışlardır.

 

Gezek Kültürü

 

Bursa’da Osmanlı dönemi Müzik kültürünü günümüze kadar taşıyan “Gezek” toplulukları geleneksel müzik kültürü olarak faaliyetlerini sürdürmektedir.

 

Gezek; her meslek ve ekonomik yapıdan insanların, saz ve söz üstatlarının bir araya geldiği, haftanın bir günü Gezek üyelerinden birinin evinde toplanıp belli bir program ve düzen içerisinde, şarkıların söylendiği müzikli sohbet toplantılarındandır.

 

Gezekler erkekler tarafından oluşturulmaktadır. Son dönemlerde toplantılara Gezek üyelerinin eşleri de katılmaktadır. Özellikle dış Gezek adı verilen ev dışında veya bursa dışında yapılan Gezek toplantılarına eşler ve yakınları da katılmaktadır.

 

Gezek topluluklarına üye olmak için musikiyi sevmeleri ve bir enstrüman çalmaları gerekmektedir. Gezek toplantılarında iş, siyaset ve futbol başta olmak üzere müzik dışında başka bir konu konuşulması yasaklanmıştır. “Saz başlar söz biter” anlayışıyla müzik başlayınca herkes fasıla eşlik etmek zorundadır. Gezek toplantıları hafta içi üyelerin evinde yapılmaktadır. Gezek toplantısının yapılacağı evin balkonuna veya penceresine  “Gezek Feneri”  adı verilen renkli fener asılarak üyelerin evi kolay bulunmaları sağlanır. Toplantının yapılacağı apartman dairesi ise komşuların izni alınır, apartmanda cenaze veya hasta varsa Gezek ev dışında yapılır. Ev dışında veya Bursa dışında yapılan toplantılara “Dış Gezek” adı verilir.

 

Toplantı açılış konuşmaları ile yapılıyor, konuşmaları Gezek başkanı yaparak toplantıya dışarıdan katılan konuk veya yeni üyeler varsa topluluk üyelerine tanıtılır. Fasıla başlamadan önce bütün katılımcılara o akşam söylenecek şarkılar ve program dağıtılır. İki bölümden oluşan programın birinci ölümünden sonra ara verilir. Saz heyeti dinlenir ve ev sahibi hazırladığı börek, kek, kurabiye gibi ikramları konuklarına çay, limonata vb. içeceklerle ikram eder. Yaklaşık yarım saatlik aradan sonra solo şarkıların söylendiği ikinci bölüm başlar. İlk solo şarkıyı ev sahibi yapmak zorundadır, daha sonra sesi güzel olan kişiler tarafından solo şarkılar devam eder. Her Gezek toplantısında sunuculuk yapan bir üye vardır sunucu tarafından fıkralar ve günlük olaylardan alınmış kısa komik hikâyeler anlatılır. Gezek toplantısı en geç saat oniki’de bitirilir.

 

Gezek kültürü, Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından yürütülen Somut Olmayan Kültürel Miras çalışmaları kapsamında Bursa İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü başkanlığında oluşturulan Somut Olmayan Kültürel Miras Tespit Kurulu tarafından teklif edilerek, Geleneksel Sohbet Toplantıları adı altında 2010 yılında Somut Olmayan Kültürel Miras Ulusal Envanterine kayıt edilmiştir.